Man Overboord!

MOB-manoeuvres

Instructeur Wimold Peters - Voorkeursmanoeuvre van Zeezeilers van Marken.

Onmiddellijk overstag, grootschoot snaarstrak, motor starten, eventueel fok strijken/wegrollen, motorzeilend aan de wind dicht bij de drenkeling gaan liggen, achteruitslaand naar de drenkeling verlijeren, schroef uit zijn werk, in het gangboord gaan liggen, contact maken.

MOB-visie van de Zeezeilers

' Zeezeilers van Marken' vindt het essentieel dat de boot zo dicht mogelijk bij de drenkeling blijft. Want uit zicht raken verkleint de kansen op redding dramatisch.
Zodra de motor loopt krijgt de redder grote vrijheid de manoeuvre naar omstandigheden in te vullen. Rust is daarbij heel belangrijk, haast houdt het risico in van totale mislukking.
Volgens de school kan een enkel bemanningslid de manoeuvre heel goed uitvoeren. Wegrollen of strijken van de fok is geen voorwaarde voor een geslaagde manoeuvre, zou wat meer tijd kosten, maar vergroot de slaagkans wel.

Op het water

Wimold Peters laat een perfecte manoeuvre zien. Hij legt de boot aandewind stil, en grijpt liggend in het gangboord de drenkeling bij zijn kladden.
Dan zijn wij aan de beurt. De drenkeling overboord. Meteen overstag en de boot ligt bijgedraaid. De manoeuvre is zo snel verlopen dat de boot wel bovenwinds maar al voorbij de drenkeling ligt. Door de schroef in de achteruit te zetten komt het draaipunt naar achteren. Daardoor valt de boot hard af en maakt vaart. Door een stoot vooruit komt deze wel weer aan de wind. Maar het gevolg is dat de drenkeling buiten bereik achter de spiegel ligt.
Zo moet het dus niet, het ging te snel. De tweede keer even wachten met overstag gaan; in werkelijkheid zal het ook even duren voor het overblijvende bemanningslid over de schrik heen is en tot handelen komt. Nu komt de boot wel keurig bijgedraaid vlak boven onze drenkeling uit, maar achteruitslaan brengt de redding bijna opnieuw in gevaar doordat de boot teveel afvalt en vaart maakt.
De derde keer gaat de fok neer. Die staat bak en valt dus vanzelf op het voordek, nog voor de het bemanningslid naar voren gaat. Het kost wat tijd, maar werkt prima. Nu blijft ook bij achteruitslaan de boot iets hoger dan halve wind liggen en verlijert recht naar de drenkeling. Contact maken gebeurt liggend in het lage gangboord, met een wreef en een arm achter scepters gehaakt. De redder, zelf aangelijnd, zet een lijflijn op het harnas van de drenkeling.
Commentaar Zeilen Door de redder meteen overstag gaat blijft de boot inderdaad heel dicht bij de drenkeling. Beiden houden gewoon oogcontact. Dat geeft een rustig gevoel. De controle over de boot is goed, mits de fok tijdens het verlijeren niet bak blijft staan. Liggend in het gangboord krijgt de redder de drenkeling vrijwel zeker te pakken, ook als de drenkeling niet meer meewerkt.

Beperkingen

• Het moeten strijken van een leuverfok kost tijd
• Achteruitslaan met fok bak leidt tot ongewenst afvallen en vaart maken.
• Bij harde wind en hoge golven zou een passieve drenkeling, of een drenkeling zonder reddingvest aan lij onder de boot kunnen raken.
• Afhankelijkheid van de motor.
• Als de fok is blijven staan kan de slaande fokkeschoot in het gangboord gevaarlijk zijn.
• Over langere afstand verlijeren vergroot de kans dat de boot voorbij de drenkeling schiet.

• Na het bijdraaien kan de bemanning het roer loslaten om zelfs binnen de motor te starten.
• Heel goed alleen te doen.
• Ook met harde wind goed uitvoerbaar.
• Zeilvaardigheid is niet nodig.
• Ook een passieve drenkeling kan goed worden aangehaakt.

• Het strijken van een leuverfok kost tijd; in de wind is de schoothoek een gevaar.
• Bij harde wind laat niet iedere rolfok zich makkelijk of snel wegrollen.
• Met een koersstabiele boot kan de afstand tot de drenkeling in eerste instantie flink oplopen.
• Over een langere afstand verlijeren vergroot de kans dat de boot voorbij de drenkeling schiet.
• Afhankelijkheid van de motor.

• Als de fok weg is heeft de bemanning de handen geheel vrij om de motor te starten.
• Heel goed alleen te doen
• Niet veel zeilvaardigheid nodig.
• Een passieve drenkeling kan vanuit het gangboord goed worden aangehaakt.

• Pal voor de wind blijven zeilen is moeilijk voor een ongeoefend zeiler.
• Sommige motoren starten traag, intussen verwijdert de boot zich steeds verder van de drenkeling.
• Motor is misschien niet krachtig genoeg.
• Onzekerheid over de juiste aandewindse koers terug naar de drenkeling.
• Geweld van slaande zeilen en schoten intimideert en geeft kans op knopen en schade.
• Zonder steun van het grootzeil zal de boot in golven gevaarlijk kunnnen rollen

• Snelle manoeuvre als de startknop op de stuurkolom zit.
• Goed alleen te doen.

• Manoeuvre vraagt de nodige zeilvaardigheid en oefening.
• Bij harde wind en hoge golven komt een gereefd jacht niet altijd voldoende aan de wind of overstag.
• Voer het jacht voor de MOB ruimschoots met veel zeil, dan is het aan de wind overtuigd en moeilijk door een bemanningslid te zeilen.
• Een stuurfout en de stampende boeg kan gevaarlijk worden voor de drenkeling.

• Het tellen vergroot de kans van slagen als de drenkeling uit het zicht is geraakt.
• Een geoefend zeiler blijft dicht bij de drenkeling.
• De manoeuvre is goed alleen te doen; niets strijken, geen motor, de bemanning concentreert zich op het zeilen naar de drenkeling.
• Goed uitgevoerd is de manoeuvre razendsnel.
• Bij mislukking sluit 'gijpen, loeven, sliplanding' naadloos aan.
• Mooie technische zeilmanoeuvre.

• Met lifesling vraagt de manoeuvre om veel oefening.
• Komt de reddingslijn onder de boot, dan is het gebruik van de schroef geen optie meer
• De drenkeling kan gevangen raken in de lijn.

• Met strak doorgezette schoten kan er verrassend goed, traag om de drenkeling worden gezeild.
• Zonder lifesling is niet veel zeilvaardigheid nodig.
• Als contact maken met de boot mislukt, biedt de lifesling een extra kans.

Dilemma's

Voorkeursmanoeuvres of niet, onze vijf zeilschoolhouders erkennen dat elke goede afloop van een manoeuvre afhankelijk is van omstandigheden, zoals het weer, de geoefendheid van de bemanning en de eigenschappen van de boot. Die leveren een aantal dilemma\rquote s op dat in alle gesprekken over MOB steeds weer terugkomt. Wij zetten ze voor u op een rij.

Zwem!? De klassieke uitroep bij MOB is Man overboord!, Zwem!, waarna een reddingboei wordt gegooid. Moet je dat allemaal doen? De eerste kreet is van weinig nut als een opvarende alleen overblijft. De aanmoediging tot zwemmen is alleen zinvol als de man of vrouw in het water geen reddingvest draagt. Dat geldt ook voor het werpen van een reddingboei. Overigens is die handeling op ruime koersen weg van de drenkeling van weinig nut, de boei verlijert waarschijnlijk harder dan de drenkeling kan zwemmen, tenzij de boei van een drijfankertje is voorzien. Het nut van een geworpen joon of van een MOB-licht staat vast, die vergroten de kans om de drenkeling terug te vinden. Gooi ze!

Motor of zeil? Als een minder ervaren bemanningslid alleen overblijft, ligt een motorzeilmanoeuvre meer voor de hand dan een flitsend uitgevoerd zeilpatroon. Drie van de hierboven beschreven MOB-manoeuvres zijn op de betrouwbaarheid van de moderne diesel gebaseerd. Maar wat als het erg koud is? Hoe lang duurt het voor een koude diesel aanslaat? Moet je voorgloeien? En waar wordt de motor gestart? Wie voor het starten naar binnen moet verliest gedurende een halve minuut de drenkeling uit het zicht. Wat gebeurt er intussen? Dat hangt weer van verschillende factoren af: het zicht, de windkracht, golfhoogte, koers en snelheid. \par Kortom, degene die aan boord overblijft zal snel moeten afwegen of de motor wel of niet bruikbaar is, en misschien besluiten toch die zeilmanoeuvre in te zetten.

Dichtbij blijven Als er op zee hoge golven lopen, en ook bij slecht zicht, wil je dichtbij de drenkeling blijven, anders raak je hem kwijt. Een manoeuvre waarbij de boot eerst van de drenkeling weg vaart is dan riskant. Immers, je hebt geen bemanningslid over dat onafgebroken naar de drenkeling kijkt en wijst, zoals op volledig bemande boten de dril is, en ook op alle vijf scholen wordt ge\'efnstrueerd. Maar op groot binnenwater moet het veel harder waaien wil een drenkeling achter golven verdwijnen, een wijder patroon zeilen is dan veel minder bezwaarlijk.

Loef of lij? Moet je aan loef of aan lij contact maken met een drenkeling? Onder zeilers zijn de meningen daarover verdeeld. Aan loef is het vrijboord hoog, moet een lijn tegen de wind in worden gegooid en drift de boot snel van de drenkeling weg. Aan lij zou het gevaar bestaan dat de boot over de drenkeling heen drijft, vooral als deze bewusteloos of onderkoeld is. Geen van de vijf vaarscholen pleit voor loef. Het aan lij nemen wordt beschouwd als de zekerste manier om contact te maken, juist als de drenkeling onderkoeld of bewusteloos is en zelf niet meer in staat is naar de boot te zwemmen of een lijn vast te houden. Het risico dat een drenkeling in een reddingsvest onder de boot komt, staat in die visie in geen verhouding tot het voordeel dat contact maken bijna niet kan mislukken. Lij wint.

Schroef Moet de schroef altijd uit zijn werk? De vijf vaarschoolhouders vinden van wel. Want een drenkeling kan per ongeluk bij het achterschip komen of moet omhoog langs de zwemtrap, waar de bemanning tegen de hendel kan trappen. En een draaiende schroef maakt van iedere drenkeling filet Americain! Richard Vooren wil de motor daarom uit hebben. Hij vertelt hoe iemand tijdens MOB met zijn broekspijp over de hendel stapte en zo de schroef in zijn werk zette. Als het kan de motor maar liever helemaal uit.

Rolzeilen Over rolvoorzeilen wordt verschillend gedacht. Bij Vaarschool Naarderbos en Zeezeilschool Het Wijde Water wordt hardop getwijfeld aan de zeewaardigheid van rolgenua\rquote s. Dit zijn de bekende bezwaren. Een flink ingerolde rolgenua is aerodynamisch een slecht zeil. Rolmechanismen kunnen vastlopen. In of aan de wind wegrollen kan een zware tijdrovende klus zijn. Om een gereefde rolgenua te strijken moet deze eerst worden uitgerold, ook bij harde wind. Flevosailing daarentegen gaat juist uit van het gemak van rolgenua\rquote s. Ongetwijfeld in de meeste gevallen terecht. Maar wat als de boot bij veel wind met de volle genua ruimwinds voer? Wat als de genuaschoot door het slaan om het want is verknoopt? Wat als een sleetse rol slecht draait en de te dunne reeflijn in je handen snijdt? Aan de andere kant is het strijken op het voordek van een leuverfok in slecht weer voor een ongeoefend zeiler een rotklus. Of een rolvoorzeil in een MOB-situatie een voor- of nadeel is weet je pas als je het in je eentje, ook bij harde wind op je eigen boot uitprobeert.

Boottype Sommige boten blijven bijgedraaid beter liggen dan andere. De meeste (semi-) langkielers liggen rustig, sommige toer/wedstrijdboten zwenken nerveus van aan de wind naar ruime wind en terug en blijven flinke vaart lopen. Of en hoe een boottype naar de drenkeling verlijert moet blijken in de praktijk. Moderne boten met vinkiel en spaderoer hebben kleine draaicirkels, gaan zonder fok aan zichzelf overgelaten langzaam laveren. Een koersstabiele boot vaart aan zichzelf overgelaten aan de wind van de drenkeling weg, een eigenschap die bijvoorbeeld de manoeuvres van Flevosailing en Scheveningen bemoeilijkte. Wie het gedrag van zijn boot kent kan met reden voor een MOB-manoeuvre kiezen.

Het weer Bij harde wind en steile golven is het de vraag of een boot op zeil alleen wel aan de wind komt en overstag gaat. Bovendien moet blijken of een boot solo wel te zeilen valt. Boven een zekere windkracht moet de motor er wel bij. Een ervaringsfeit. Veel jachten onder de zeven meter hebben een buitenboordmotor aan de spiegel of in een bun hangen. Blijft de schroef in bijvoorbeeld korte hoge IJsselmeergolven voldoende onder water om de boot tegen harde wind in voort te stuwen? Nee? Zeilen dus!

Kou en haast Onderkoeling is bij MOB misschien wel het grootste gevaar. Hoe kouder het water, hoe sneller je bij de drenkeling moet zijn. Een kwestie van minuten! Maar hoe sneller de manoeuvre verloopt, hoe groter de kans op fouten. Haast kan beheersing hopeloos in de weg zitten. Hoeveel oefening vergt gecontroleerde haast? Hoeveel haast verdraagt MOB?

Oefening De vijf zeilschoolhouders streven naar eenvoud, maar benadrukken toch allemaal het nut van oefening. Wij als 'MOB-cursisten' van de Zeilenredactie, merkten dat we door herhaling het gedrag van de boot steeds beter konden inschatten en dat onze handelingen met iedere manoeuvre doelmatiger werden. Na elke MOB- serie hadden we het prettige gevoel betere zeilers te zijn geworden. Een ongeoefend bemanningslid zal waarschijnlijk het beste resultaat behalen met de eenvoudigste manoeuvre, bijvoorbeeld die van de Zeezeilers. Maar het kan heel goed zijn dat u onder andere omstandigheden voor de zeilmanoeuvre van Naarderbos kiest omdat die zo lekker sportief is, of voor die van Het Wijde Water vanwege uw oersterke diesel. Oefening leidt tot het vermogen in verschillende situaties de beste keus te doen.

Geen ideale manoeuvre Zeilen meent dat geen van de vijf manoeuvres onder alle omstandigheden ideaal is. Wel vinden we de manoeuvre van de Zeezeilers heel algemeen toepasbaar en doelmatig. Het succes van de andere, zoals de versie Flevosailing, is aan meer voorwaarden gebonden. Zeezeilschool Scheveningen laat zien dat langzaam rondjes zeilen om de drenkeling zonder motor ook goed kan, maar de lifesling blijkt een twijfelachtige zegen. Vaarschool Naarderbos heeft de echte \lquote zeilersmanoeuvre\rquote in huis. De motormanoeuvre van Het Wijde Water pakte anders uit dan voorzien. Toch gaan we u niet vertellen welke MOB-manoeuvre u voortaan het beste kunt gebruiken. Iedere zeiler kan zelf de beperkingen en mogelijkheden van boot en bemanning inschatten en onder gegeven omstandigheden de beste MOB-manoeuvre kiezen.

Tot slot. Het is een opwindend behendigheidsspel waarbij de hartslag oploopt en de prestaties bij iedere volgende poging zienderogen verbeteren. Hoe ernstig het onderwerp ook is, MOB oefenen is buitengewoon leuk! Waarom zou heel zeilend Nederland op 13 augustus geen MOB-manoeuvres gaan oefenen? Een nationale MOB-dag!

Terug aan dek!